ACM onderzoekt mogelijkheid tegengaan 'sociale dumping' ZZP-er

5 vuisten omhoog

De Nederlandse Autoriteit Consument & Markt (ACM) onderzoekt of ze kwetsbare ZZP-ers zoals pakjesbezorgers, schoonmakers, taxichauffeurs en fotografen kan assisteren bij het maken van collectieve tariefafspraken met opdrachtgevers. Bestuursvoorzitter Martijn Snoep deelde mede tijdens een interview met het FD (Financieel Dagblad) 'We bekijken of we binnen de wettelijke regels een uitzondering kunnen maken voor deze groep om sociale dumping te voorkomen'.

portret Martijn Snoep

Toch mogelijkheden voor prijsafspraken

Martijn Snoep ziet mogelijkheden om groepen freelancers gezamenlijk afspraken te laten maken met opdrachtgevers: 'We houden natuurlijk contact met het ministerie van Sociale Zaken en dat van Economische Zaken'.

De huidige gang van zaken is dat er ook voor ZZP-ers concurrentieregels zijn die voorschrijven dat zij niet gezamenlijk mogen tarieven mogen vaststellen bij een marktmacht van 10% of meer. Andersom geldt eveneens dat de opdrachtgevers geen prijsafspraken mogen maken om de tarieven te drukken, hoewel dit bij het merendeel van de uitgeverijen wel gebeurt, een soort omgekeerde kartelvorming.

Ook mogen zelfstandigen, in tegenstelling tot werknemers, geen collectieve arbeidsvoorwaarden afspreken in een cao. Een ZZP-er kan evenmin een beroep doen op wettelijk minimumloon, dat bij een 40-urige werkweek van de werknemer op € 9,33 ligt.

Staking fotojournalisten

De staking van de fotojournalisten en beeldmakers past perfect in dit geheel. Eerder schreef PhotoNmagazine dat het hoog tijd werd dat fotografen een lijn trokken in plaats van angstig in een hoekje te zitten en Calimero-gedrag te vertonen. Een gedrag dat langzaamaan verergerend al ruim dertig jaar in de fotografenwereld heerste. Door de staking is er kennelijk iets wakker geschud, er komt een nieuwe bewustwording op gang. Met een nieuwe koers van de ACM ontstaat er een handvat voor organisaties als de NVJ om, met het grootste deel van de beroepsgroep achter zich, een ander tijdperk te betreden. Waarin de door sommige uitgeverijen verplichte gestelde facturen van hun eigen hand verfrummeld de papierbak in kunnen of heel dun kunnen worden opgerold omdat het anders zo’n zeer doet bij het wegsteken...

spreker omringd door stakers

Groeiende groep op rand van bestaansminimum

Aan de onderkant van de arbeidsmarkt is een groeiende groep zelfstandigen ontstaan die op de rand van een bestaansminimum balanceert of gedwongen is onmogelijk veel werkuren te maken om dit te voorkomen. Daarnaast is er het door slimmige uitgeverijen uitgevonden beginsel ‘voor jou tien anderen’, een houding die bijna analoog is aan uitbuiting. Naar de mening van Snoep kan dit ook tot oneigenlijke concurrentie met werknemers in loondienst leiden. Hij zegt hier over: 'Het kan dan ook in het belang van marktwerking zijn om hierover afspraken te maken'.

Dit past ook in een bredere aanpak, er wordt namelijk onderzocht of ZZP-ers dezelfde rechten zouden kunnen krijgen als consumenten. Zoals bij voorbeeld het recht op wettelijke bedenktijd bij een telemarketeer, zoals bij een energiecontract. Consumenten hebben dit recht wel, de ZZP-er is een zakelijke afnemer. Veel ZZP-ers sluiten deze contracten daarom af als particulier terwijl dit natuurlijk feitelijke flauwekul is.

Gedoogpraktijk

Prof. Mr. Marc van der Woude, Nederlands jurist en sinds 20 september 2016 vicepresident van het Gerecht van de Europese Unie te Luxemburg, stelde reeds in 2018 dat ACM onzichtbaar was als toezichthouder mededinging, omdat nauwelijks boetes werden opgelegd voor overtredingen van de mededingingsregels. Nederland liep als een van de weinige EU-landen op dit gebied uit de pas. Deze periode lijkt nu achter de rug met het aantreden van Martijn Snoep.

De ACM-voorzitter maakt nu een einde aan de gedoogpraktijk rond verticale prijsafspraken, dit zijn onwettige prijsafspraken tussen leveranciers en afnemers. Afgelopen december werd door de ACM een inval bij fabrikanten en winkeliers gedaan ter vaststelling. 'We gaan hier weer gewoon handhaven', aldus Snoep.

Uitgangspunt bij de gedoogpraktijk was een liberale opvatting, de markt zou zichzelf wel corrigeren. Snoep: 'Misschien is die opvatting niet gerechtvaardigd geweest'. Bij verticale prijsafspraken kan een leverancier eisen dat een product niet onder een minimumprijs in de winkel belandt. Met de opkomst van online winkelen lijkt er ook een groei te zijn van dit mechanisme, om bijvoorbeeld de fysieke verkoop te beschermen. Hoewel het antwoord daarop soms gevonden wordt door parallelimport, dus dat een webwinkel gebruikt maakt van EU leveranciers buiten Nederland.

Snoep, die in september 2018 aantrad, heeft als een van zijn speerpunten de organisatie 'sneller en doortastender' te maken. Hierin wordt hij gesteund door uitspraken van mededingingsjuristen en economen die er dezelfde mening op nahouden. Hij is bovendien geen ‘bureaustoelbekleder’. Bij het gerenommeerde advocatenkantoor De Brauw Blackstone Westbroek was hij vanaf 1990 in het mededingingsrecht werkzaam en werd in 2010 zelfs bestuursvoorzitter van dit kantoor.

De fotograaf lijkt zo in ieder geval weer, niet gedicteerd door uitgevers en anderen die er dubieuze praktijken op na schijnen te houden, weer over zijn eigen leven te kunnen gaan beschikken...