De intrigerende schoonheid van medische fotografie

Een keuze uit
Gepubliceerd: 6 januari 2016

In deze maandelijks terugkerende rubriek geeft Joep Eijkens een selectie van min of meer recent verschenen fotoboeken die hij graag onder de aandacht brengt. Steeds wordt minstens één van de vermelde titels nader belicht. Deze keer viel de keuze op Révélations. Iconographie de La Salpêtrière. Paris 1875-1918 van Javier Viver.

cover boek met wereldbolJean-Martin Charcot, één van de grondleggers van de neurologie en leermeester van onder anderen Freud, was jarenlang directeur van het psychiatrische ziekenhuis La Salpêtrière in Parijs. In 1878 begon hij hier met een studio voor medische fotografie. Fotografie werd gezien als een goed middel om ziekten te documenteren. Het materiaal werd in afleveringen gepubliceerd in Iconographie photographique de la Salpêtrière (1875-1880) en in Nouvelle Iconographie photographique de la Salpêtrière (1890-1918). Het zijn uiterst zeldzame publicaties die je hoogstens ooit te zien krijgt in een museum, zoals afgelopen zomer nog tijdens de interessante tentoonstelling 'Psychiaters Patiënten Portretten 1865-2015' in Museum Dr. Guislain te Gent. Als ze al op ooit op de markt komen, bijvoorbeeld via een veiling, moet er begrijpelijkerwijs veel geld voor op tafel gelegd worden.

Maar er is een mooi alternatief: Révélations. Iconographie de La Salpêtrière. Paris 1875-1918 van Javier Viver. Volgens de auteur speelden theatrale elementen een rol bij het gebruik van fotografie in de beroemde Parijse inrichting. Het was zelfs zo dat de wetenschappelijke en culturele elite elke dinsdag naar een soort freakshow kon komen waar onder anderen patiënten gefotografeerd werden tijdens een epileptische of hysterische aanval.

Albert Londe

Tussen 1875 en 1918 werden 32 delen van de 'Iconographie photographique' gepubliceerd. Het beeldmateriaal omvatte meer dan 4000 foto's. De door Viver gemaakte selectie wordt gepresenteerd in een prachtig, sober vormgegeven en op ouderwets aandoend papier gedrukt boek. Het leeuwendeel van de foto's werd gemaakt door Albert Londe die jarenlang de leiding had van de fotostudio van La Salpêtrière.

Ik ben nooit een monografie over het fotografisch oeuvre van Londe tegengekomen. En alleen al daarom is het geweldig dat Révélations. Iconographie de La Salpêtrière. Paris 1875-1918 gemaakt en uitgegeven is. Het uiterlijk van het boek doet een beetje aan een familie-album denken en zo zou je het ook kunnen zien: als een album van een bijzondere, door het wrede noodlot getroffen familie.

Bij de foto's staat nauwelijks of geen tekst. Wel zit bij het boek een los vouwblad met gegevens die enige duidelijkheid geven. Ik zeg 'enige', want erg verhelderend is de informatie bepaald niet te noemen. Wat ik vooral mis is een stukje geschiedenis over medische fotografie en fotografie, en dan uiteraard toegespitst op de 'Iconographie photographique'.

Javier Viver: Révélations. Iconographie de La Salpêtrière. Paris 1875-1918. Frans-Engelse editie. RM Verlag. ISBN 978-84-16282-45-6. Prijs € 55,-.

Klik op een afbeelding voor een vergroting
2 foto's van dezelfde vrouw met mond open en dicht 2 portretfoto's: een vrouw en een man met uitgestoken tong 4 foto's van zelfde jongen op verschillende leeftijden 2 foto's van een meisje met vergroeide rug, zowel van voor als achter foto met tweemaal dezelfde jongen op verschillende leeftijden en driemaal dezelfde vrouw met schouders naar achter, mideen en voor 2 maal zelfde vouw, eenmaal lachend naakte jonge man van voren gezien 4 naakte jongens, van voren gezien, ieder naast een meetlat  

Verder verschenen onder meer

Germaine Krull. Michel Frizot (t). Hatje Cantz. ISBN 978-3-7757-3999-3. Prijs € 37,20.

vervormd vrouwengezicht naakte vrouw achterover buigend 2 deels naakte vrouwen elkaar aankijkend op een bed zelfportret ijzeren bouwsel met groot wiel  

Wolfgang Tillmans: Abstract Pictures. Dominic Eichleren Wolfgang Tillmans (t). Hatje Cantz. ISBN 978-3-7757-4081-4. Prijs € 37,20.

hangende werkbroek  

Shangri-La. The Museum Beyond the Bridge. A photographic essay by Cosima and Klaus Schneider. Modo Verlag. ISBN 978-3-86833-166-0. Prijs € 56,-.

bordje: museo doro il ponte straatje met golfplaten bouwsels van metaalbewerkers beeld met Jozef, Maria en Jezus in kribbe serviesgoed, wekkers, enz. vol spinrag diverse oude voorwerpen op marktkraam  

Julia Margaret Cameron - Photographs to electrify you with delight and startle the world. Marta Weiss. MACK. ISBN 978-1910164297, Prijs € 30,-.

vrouwenportret vrouwenportret hofden van 3 meisjes rond liggend kind vrouwenportret soldaat op toneel man met viool en 2 meisjes  

Chris Killip: Isle of Man Revisited. Steidl. ISBN 978-3-86930-959-0. Prijs € 48,-.

zeer oude man leunen op stok vervallen hutje met rieten dak gezin op erf: man en vrouw leunend tegen deurpost, 2 zonen ervoor zittend vrouw met sjaaltje om hoofd en fles in de hand leunend op onderdeur akker landschap boeren met dorsmachine  

Maude Schuyler Clay: Mississippi History. Steidl. ISBN 978-3-86930-974-3. Prijs € 65,-.

knielende an met bord met eten voor een dikke boom meisje met rode hoed en -strikken jonge vrouw in bruin voor een auto vrouw luisterend naar boom man in trappenhuis met geweer 2 kinderen met kerststerretjes  

Mikhail Karasik: The Sowjet Photobook 1920-1941. Manfred Heiting (ed.). Steidl. ISBN 978-3-95829-031-0. Prijs € 125,-.

grote massa van bovenaf gezien met rode Sovjetster waarin de tekst staat